Tıp Bayramı, her yıl 14 Mart'ta
kutlanan, Türkiye'de tıp doktorlarının, tıp öğrencilerinin ve sağlık
çalışanlarının hizmet sorunlarının tartışıldığı, bilime katkılarının
ödüllendirildiği, tıp mesleğinin onurunun ve tarihinin anıldığı ulusal bir
gündür.
14 Mart, Osmanlı İmparatorluğu'nda
modern tıp eğitiminin başladığı gün olarak kabul edilir. Ancak bayramın bugünkü
anlamını kazanması, 1919 yılında İstanbul'un İşgali sırasında
tıp öğrencilerinin işgale karşı bir direniş ve protesto eylemi olarak bu günü
kutlamasıyla başlamıştır. Bu nedenle Tıp Bayramı, Türkiye'de sadece mesleki bir
kutlama değil, aynı zamanda bir vatanseverlik sembolü olarak görülür.
Tarihçe
Modern Tıp Eğitiminin Başlangıcı (1827)
Osmanlı
Devleti'nde tıp eğitimi uzun süre usta-çırak ilişkisiyle ve medreselerde
(Darüşşifa) yürütülmüştür. II. Mahmud döneminde, modernleşme
hareketleri kapsamında ordunun hekim ve cerrah ihtiyacını karşılamak amacıyla
Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin
girişimiyle yeni bir okul planlanmıştır.
14 Mart 1827
Çarşamba günü, Şehzadebaşı'daki
Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire adıyla
ilk modern tıp okulu açılmıştır. Bu okulda eğitim dili Fransızca olmuş ve
Batılı tarzda tıp eğitimi verilmeye başlanmıştır. Bu tarih, Türkiye'de modern
tıp eğitiminin başlangıcı kabul edilir.
1919 Ruhu: İşgale Karşı Tıbbiyeli Direnişi
Tıp
Bayramı'nın ilk kez kutlanması, I. Dünya Savaşı'nın
sonunda, Mondros Mütarekesi'ni
takiben İstanbul'un İtilaf
Devletleri'nce işgal edildiği döneme rastlar. O dönemde Haydarpaşa'daki
Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane (bugünkü Sağlık
Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Külliyesi) İngiliz birlikleri
tarafından işgal edilmiş; yatakhaneler ve derslikler İngiliz askerlerine tahsis
edilmişti. Öğrenciler ise binanın çatı katlarına ve bodrumlarına
sıkıştırılmıştı.
Tıbbiye 3.
sınıf öğrencisi Hikmet Boran (Tıbbiyeli
Hikmet) ve arkadaşları, işgali protesto etmek için bir yol arıyorlardı. Okul
idaresinden "kuruluş yıl dönümü kutlaması" adı altında izin almayı
başardılar. 14 Mart 1919 günü, okulun iki kulesi arasına dev bir Türk bayrağı
asarak işgale meydan okudular. İngiliz askerlerinin müdahalesine rağmen
toplanan öğrencilere, dönemin ünlü hocaları Dr. Fevzi Paşa, Dr. Besim Ömer Paşa
ve Dr. Akil Muhtar (Özden) da katılarak destek verdi.
Bu eylem,
İstanbul'daki ilk kitlesel işgal protestolarından biri olarak tarihe geçti ve
Tıp Bayramı'nın "bağımsızlık ve direniş" temelli karakterini
oluşturdu. Bu eyleme öncülük eden Hikmet Boran, daha sonra Sivas Kongresi'ne tıbbiyeli delegesi olarak
katılmış ve Mustafa Kemal Paşa'nın huzurunda manda ve himayeyi reddeden ünlü
konuşmasını yapmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Tarih Değişikliği Denemesi
Cumhuriyetin
ilanından sonra, 1929-1937 yılları arasında Tıp Bayramı tarihi değiştirilmek
istendi. Bursa'daki Yıldırım Darüşşifası'nda ilk Türkçe tıp derslerinin
başladığı tarih olduğu varsayılan 12 Mayıs günü, "Tıp
Bayramı" olarak ilan edildi. Bu değişikliğin amacı, tıp eğitimindeki
Fransızca etkisinden ziyade Türkçe eğitimin başlangıcını vurgulamaktı. Ancak bu
tarih, tıbbiye camiası tarafından 14 Mart'ın taşıdığı "direniş ruhu"
nedeniyle benimsenmedi ve zamanla yeniden 14 Mart tarihine dönüldü.
Günümüzde Kutlamalar ve Tıp Haftası
1950'li ve
60'lı yıllarda, tıp fakültelerinin öğrenci dernekleri tarafından her 14 Mart
günü bir dergi çıkartılması gelenek haline gelmişti. Bu dergilerde öğrencilerin
ve hekimlerin sorunları ön plana çıkartılıyordu. 1960 tarihli bu derginin
kapağında da fakülte dersleriyle boğuşan bir tıp öğrencisi karikatürize
edilmiştir.
1976 yılından
itibaren etkinlikler sadece 14 Mart günü ile sınırlı kalmamış, 14 Mart'ı içine
alan hafta Tıp Haftası olarak kabul edilmiştir. Günümüzde
bu hafta boyunca şu etkinlikler öne çıkar:
·
Beyaz Önlük Törenleri: Tıp fakültesine yeni başlayan veya klinik eğitime geçen öğrencilere,
hekimlik mesleğinin saflığını ve temizliğini simgeleyen beyaz önlüklerinin
hocaları tarafından giydirildiği törenlerdir.
·
Hizmet Plaketleri: Meslekte 30, 40, 50 ve hatta 60 yılını dolduran kıdemli hekimlere
tabip odaları tarafından "Meslekte Onur Yılı" plaketleri takdim
edilir.
·
Mesleki Sorunların Gündeme
Getirilmesi: Türk Tabipleri
Birliği (TTB) ve yerel tabip odaları, 14 Mart'ı bir kutlamadan
öte, sağlık sistemindeki aksaklıkları duyurma günü olarak değerlendirir.
Özellikle "Sağlıkta Şiddet", "Hekim Göçü", "Özlük
Hakları" ve "Yıpranma Payı" gibi konular basın açıklamalarıyla
kamuoyuna duyurulur.
