Mehmet Başaran (25 Nisan, 1926, Kırklareli - 27 Haziran
2015, İstanbul), köy edebiyatı hareketinin şiirdeki temsilcilerinden biri olan
şair, eğitimci ve yazardır.
1926'da Kırklareli'nin Lüleburgaz ilçesindeki Ceylanköy'de doğdu. Kepirtepe Köy Enstitüsü'nü (1943) ve Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'nü bitirdi (1946). Köy Enstitülü Hatun Birsen Başaran ile evlendi. Askerliğini yaparken Yedeksubay Okulu'ndan çavuşa çıkarıldı. Köy enstitüsü öğretmenliği, gezici başöğretmenlik, ilkokul öğretmenliği, Türkçe öğretmenliği yaptı ve Türkiye Öğretmenler Sendikası'nın (TÖS) kuruluş çalışmalarına katıldı, 1979'da emekli oldu. 1950'li ve 1960'lı yıllarda güçlenen köy edebiyatı hareketinin şiirdeki önde gelen temsilcilerinden birisidir. İlk şiiri Köy Enstitüleri Dergisi'nde yer aldı. Adam Sanat, Gösteri, Kıyı, Varlık, Yansıma, Yazko Edebiyat, Yeditepe, Yeni Biçem, Yeni Ufuklar ve Yücel gibi dergilerde şiirleri yayınlandı. Toplumcu düşünceyi didaktizme düşmeden şiirlerine sindirmeyi bildi. Şiirlerinde direnme ve umut temalarını iç içe işledi. Aynı temalar gözlem ve deneyimleriyle bütünleşmiş olarak Ahlat Ağacı ve Nisan Haritası'ndan sonra şiir kitaplarına damgasını vurdu.
27 Haziran 2015 tarihinde hayatını kaybeden Başaran'ın cenazesi doğduğu yer olan Ceylanköy'de toprağa verildi.
Ödülleri
1970 TRT Sanat Ödülleri Yarışması başarı ödülü
1979 Orhan Kemal Roman Armağanı
Eserleri
Ahlat Ağacı, 1953
Çarığımı Yitirdiğim Tarla, 1955
Karşılama, 1958
Nisan Haritası, 1960
Aç Harmanı, 1962
Kocakent, 1963
Zeytin Ülkesi, 1964
Pıtraklı Memleket, 1969
Sürgünler, 1970
Tonguç Yolu, 1974
Gök Ekin, 1975
Elif Diye Bir Türkü, 1976
Mehmetçik Mehmet, 1978
Meşe Seli, 1982
Günler Tuz Rengi, 1986
Sabahattin Eyüboğlu ve Köy Enstitüleri, 1990
Sis Dağı'nın Başında Borana Bak Borana, 1990
Giz Kokan Suskunluk, 1991
Yasaklı - Acının ve Sevginin Yurttaşı, 2. baskı 2003,
Cumhuriyet Kitapları
Köy Enstitüleri Özgürleşme Eylemi, 3. Baskı 2003, Cumhuriyet
Kitapları
Kuşatılmış Yaşam Günaydın Aşk, 2006, Cumhuriyet Kitapları
Eylülün Kızgın Soluğu, 2007, Cumhuriyet Kitapları
Yüreğinin Sesi Zeytin Ülkesi, 2007, Cumhuriyet Kitapları
Öğretmenim Hasan Âli Yücel, 2009, Türkiye İş Bankası Kültür
Yayınları
Hatun Birsen Başaran (1927 - 1997) eğitimci. Yazar Mehmet
Başaran'ın eşi. Başaran'ın roman ve öykülerinde Elif adıyla anılan kişidir.
Kayseri, Pazarören yakınında küçük bir köyde doğdu. Bir toprak davasından cezaevine düşen babası içeride ölünce annesi yirmi yaşlarında dul kaldı. Zor yaşama koşulları içinde çocukluğunu yaşayamadı. Pazarören Köy Enstitüsü'ne girişi kurtuluş oldu. Çalışkan bir öğrenciydi. Burayı bitirdikten sonra Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'ne girdi. Bitirme tezi Kömagil Köyü'nde Giyim'di. Yüksek Köy Enstitüsü'nün çıkardığı "Köy Enstitüsü" dergisine yazdığı Elif Teyze adlı yazı, köy kadınının ve kadınlarımızın çilesini dile getiren çarpıcı gerçekleri sergiliyordu. Hasan Ali-Kenan Öner Davası sırasında karşı tarafça suçlanan bir yazı oldu.
Yüksek Bölümü bitirince Mehmet Başaran'la nişanlandı. Başaran yedek subay okulundan çavuş olarak çıkarılınca üç yıl onu bekledi. Kaynarca köyünde ilkokul öğretmeni olarak çalıştı. Sonra Balıkesir Havran-Edremit ilkokullarında öğretmenlik yaptı. İstanbul Erenköy Kız Lisesi'nde müdür yardımcılığı görevini yaptığı sırada başarısı ödüllendirilerek bir yıllığına Londra'ya gönderildi. Buradan İngiltere eğitimi üzerine gözlemlerini ve izlenimlerini İmece dergisine yazdı. Elif Teyze'yle başlayan yazarlığı gizli yazarlık olarak sürmüştü.
Hatun Başaran'ın meslek hayatı başarıyla sürerken, özel hayatı acılar içinde geçti. İlk kızı Filiz Başaran'ın kalbinde bir delikle doğmuştu. Açık kalp ameliyatı geçirdi. İkinci kızı Deniz, İktisat Fakültesini bitirdi. O zamanlar olaylı yıllardı. Kızı Deniz, bir devrimci grubun üyesiydi ve yaşamına intihar ederek son verdi. Hatun Başaran bu olaydan çok etkilendi; kızının ölümünden yedi yıl sonra, 1997'de akciğer kanserinden öldü. Ölümünden sonra günlüklerinin kanserle savaştığı dönemi anlatan bölümü eşi tarafından ‘Can Evimde Mor Isırgan’ adlı kitapta yayımlandı.
Merhum Mehmet Başaran, Göztepe Orta Okulu'nda Türk Dili ve Edebiyatı hocamdı.
Eşi Merhume Hatun Birsen Başaran da İş Bilgisi Dersi hocamdı.
İkisini de rahmetle, saygıyla anıyorum.
